کد خبر : 22167
تاریخ انتشار : ۱۷ فروردین ۱۳۹۲ - ۱۹:۲۷
نسخه چاپی نسخه چاپی
تعداد بازدید 224 بازدید

كاريكاتورها وكارتونهاي سياسي درايران/ وحید کشاورز

 ———————– كاريكاتورها وكارتونهاي سياسي درايران/ وحید کشاورز ————————————————- بطوركلي،شايدبتوان كارتونها(كاريكاتورها)رادرسه مقوله عمده وكلي دسته بندي كرد:1-اجتماعي2-سياسي3-آثاري كه ميتوان درمقوله شوخ طبعي هاي كارتوني دسته بندي كرد.نوع اول يعني كارتونها وكاريكاتورهاي اجتماعي،همه آن چيزهايي كه انسانها درحيات اجتماعي خود با آن سروكاردارند ازجمله خانواده،ورزش،اقتصاد و… را دربرمي گيرند.نوع دوم مربوط به آن نوع عمل و رفتاراجتماعي […]

 Untitled-95472———————–

كاريكاتورها وكارتونهاي سياسي درايران/ وحید کشاورز

————————————————-

بطوركلي،شايدبتوان كارتونها(كاريكاتورها)رادرسه مقوله عمده وكلي دسته بندي كرد:1-اجتماعي2-سياسي3-آثاري كه ميتوان درمقوله شوخ طبعي هاي كارتوني دسته بندي كرد.نوع اول يعني كارتونها وكاريكاتورهاي اجتماعي،همه آن چيزهايي كه انسانها درحيات اجتماعي خود با آن سروكاردارند ازجمله خانواده،ورزش،اقتصاد و… را دربرمي گيرند.نوع دوم مربوط به آن نوع عمل و رفتاراجتماعي است كه با اداره جوامع واداره كنندگان آن سروكاردارد.آنچه دراينجا مي خواهيم به آن بپردازيم آن دسته ازآثاركاريكاتوري است كه ميتوان آنها را درمقوله كاريكاتور وكارتون سياسي دسته بندي كرد.

اين دسته آثارازگذشته بخش مهمي ازكارتون مطبوعاتي راتشكيل مي داده است.درايران نيزبخشي ازاين نمونه هاي چاپ شده درمطبوعات،دراصطلاح كاريكاتور ياكارتون سياسي بوده است.همانطوركه گفته شد،درتعريف ساده اين دسته ازكارتونها بايدگفت بطورمستقيم ياغيرمستقيم به نقدسياست وعملكردمجريان هركشوري مي پردازند.بنابراين،اگرچه هنرمندبااستفاده ازقدرت طراحي خودوبه كارگيري موقعيتهاي متضاد درصحنه ميتواند آثارشوخ طبعانه اي رادراين زمينه به نمايش بگذارد،اماهدف كلي دراين گونه آثار رساندن پيامي انتقادآميز است.حال هرچه بيان اين پيام به جوهره فكاهي و يا طنز آميخته ترشود،طبعاً موثرتر خواهدبود.اين محدوديت درمورد دونوع ديگركارتون كمتر است.دركارتونهاي فكاهي اصولا هدف ايجادموقعيتهاي شوخ طبعانه است ودرموردكارتونهاي اجتماعي نيزبايدگفت هنرمندان اين رشته حوزه فعاليت گسترده اي دراختيار دارند وبه سادگي ميتوانندواردعرصه توليدفكاهيات اجتماعي بشوند.البته مطرح كردن مسائل سياسي در زمينه كاريكاتور وكارتون مشكلات خاص خود را دارد.كارتونيست دراين حالت يا بايد خودرا مثل يك سياستمدار درجاي خاصي قرارداده،نسبت به عمل ديگرسياستمداران نظربدهد ويا نظر صاحبان نشريات وسردبيران آنها را درآثارش منعكس كند.

كاريكاتور وكارتون سياسي درهركشوري بطور عمده بامطبوعات گسترش مي يابد.دركشورمان اين نوع آثار ابتدا درنشريات ساده تك ورقي يا روزنامه هاي تك ورقي به صورت اعلان هاي سياسي چاپ مي شد ولي با رشدنشريات وگسترش امكانات چاپ به نشريات ادواري رسيد وجايگاه خود رايافت.هنوزكارتونهاي سياسي درنشريات فعال وتاثيرگذاراست.

گرچه كارتونهاي فكاهي اجتماعي ويا كارتونهاي صرفاً شوخ طبعانه نسبت به كارتونهاي سياسي ازاهميت كمتري برخوردارند،اما آفرينش اينگونه آثارگاه بسيار مشكل تر ازكارتونهاي سياسي است.يك هنرمندكارتونيست ممكن است به سادگي بتواند ازيك عمل سياسي انتقادكند،اما داراي اين خلاقيت نباشدكه صحنه اي فكاهي ويا شوخ طبعانه را بيافريند.دراغلب كشورهاي جهان،كاريكاتور وكارتون سياسي با نگاه منتقدانه نسبت به دولتمردان آغازشده است،زيرا درگذشته با توجه به مشكلات كارطراحي چاپ،صاحبان نشريات وخودهنرمندان مايل نبودند كه زماني طولاني راصرف آفرينش يك صحنه خنده دار وصرفاً تفريحي كنندوترجيح مي دادندكه اين هزينه راصرف اثري نمايندكه هم درزمان خودوهم درآينده ماندگارترباشد وبتواندهمچون يك سند تاريخي تلقي گردد.

سالها طول كشيد تا برداشتهاي شوخ طبعانه ونيزفكاهيات اجتماعي دركنارمسائل سياسي مطرح شد.به اين ترتيب بعضي ازنشريات به مرور به صورت تخصصي به مسائل اجتماعي وياموضوعات صرفاً شوخ طبعانه پرداختند.درايران نيزهمين روش به همين صورت واقع شد،يعني درابتدا طرحهاي نشريات انتقادي،سياسي واجتماعي بود وبه ندرت درآنها جوهره طنز ويا فكاهي رايافت مي شد.اين موضوع تا زمان قدرت گرفتن رضاخان ادامه يافت.دراين دوره،چون امكان پرداختن به كاريكاتور وكارتون سياسي بسيار محدودشده بود،نشريات فكاهي بي ضرر شروع به انتشاركردند ودرآنها كارتونهاي بي ضرر وبدون جهت گيري سياسي وشوخ طبعانه به چاپ رسيد.

بيشترين تعدادكاريكاتور وكارتون سياسي در ايران درنشريات ويژه انتقادي،فكاهي وطنز منتشرمي شد،گرچه دراغلب نشريات جدي نيز ازتصويرهاي كارتوني استفاده مي گرديد.

روي هم رفته،نشريات داراي كاريكاتور وكارتون درايران داراي سه مشخصه عمده بودند:

1)وابسته به يك حزب ويا تشكيلات سياسي بودند.

2)ازيك حزب يا تشكيلات سياسي بدون وابستگي كامل هواداري ويا طرفداري مي كردند.

3)خود را مستقل مي دانستند.

براي مثال ،نشريه «صوراسرافيل» وستون طنز دهخدا متمايل به دمكراتها ونشريه«جنگل»ارگان نهضت جنگل، بودند.بسياري ازنشريات فكاهي نيز درحدي نبودند كه خود را وابسته ويا ارگان يك حزب قلمدادكنند وگاه اسامي فكاهي را به خود منتسب مي كردند.مثل ارگان بيكاران،پابرهنه ها،مستاجران و…

درجه وابستگي بعضي ازنشريات گاه به شدت بالاتر ازديگران بود؛اين نشريات دقيقاً بنا به برداشتهاي حزبي،جبهه گيري هاي سياسي مي كردند.اين كارتا جايي پيش مي رفت كه بصورت اوراق تبليغاتي نوشتاري وتصويري درمي آمد. تاپيش از پيروزي انقلاب مشروطه درايران،تنها چندنشريه كه درآنها كاريكاتور به چاپ مي رسيد،منتشرمي شد؛اما بطوركلي بعدازپيروزي انقلاب مشروطه بودكه كاريكاتور ويا تصويرهاي انتقادي به طور وسيع تر واردعرصه مطبوعات گرديد. تا سال1329هجري قمري،43نشريه درخارج از ايران به زبان فارسي منتشر مي شد كه تنها 17نشريه چاپ هندوستان بود و8نشريه در دولت عثماني انتشار مي يافت.ازسال1837كه اولين نشريه فارسي زبان به همت ميرزاصالح انتشاريافته بود تا پيروزي انقلاب مشروطه جمعاً83نشريه درايران انتشاريافت وسهم انتشارنشريات بين سالهاي1318تا1324هجري قمري درحدود40نشريه بود.اين نشان مي دهد چه كوشش عظيمي درهمين6سال مانده به پيروزي انقلاب مشروطه صورت گرفته بود. علاوه براين،نشريات جديد مي آموختند كه به جاي انتشار اخبار حرمخانه هاي درباريان و وصف شكار وسفر فرنگستان وساير اعمال وانواع و اقسام شاهزادگان مسائل جديدي را مطرح كنند.نشريات انتقادي سياسي جديد اين آزادي را به دست آورده بودند تا محمدعلي شاه را به صورت كاريكاتوركشيده،از اوحق خود را بازخواست كنند.اين كار تا آن زمان بسيار بي سابقه بود.آنها به خود حق مي دادند كه علاوه بر شاه هرآنچه را انتقادپذير بود زير سوال ببرند وبه اين جهت تصويرهاي هجو آميزي كشيده مي شد كه مقدمه وآغازي بود بر كاريكاتورسياسي ايران.

————————————————————————

منبع:کیهان کاریکاتور

درج شده توسط : سجاد همتی / دبیر پاتوق هنری " میرملاس "

دیدگاه ها

ز كوليوند در گفته :

سپاس از آقاي كشاورز بابت مطالبي كه در حوزه ي كاريكاتور در اختيار بينندگان پاتوق هنري گذاشتند|زيباتراز همه ي اين گفته ها اين است كه ما هر آنچه را براي آموختن ميدانيم در اختيار ديگران قرار دهيم ،كه ما هر هفته به كمك بزرگواران پاتوق هنري شاهد آن هستيم………اين هنرزنده بودن است

قبلاًیه سری اطلاعات در مورد کاریکاتورهای سیاسی خونده بودم که تقریباًبا این دیدگاههایی که اینجا درج شده متفاوت بود در هر صورت ممنون .

بیان دیدگاه !

نام :
رایانامه :